Gốc > SKKN >

SKKN NĂM 2009 - 2010

Tên đề tài

Một số giải pháp nâng cao hiệu quả

tổ chức dạy học theo nhóm

 

Người thực hiện :       Nguyễn Phú Quốc .

           TRƯỜNG TIỂU HỌC “C” NHƠN MỸ – CHỢ MỚI – AN GIANG 

            I.Mở đầu:

Trước kia người ta tin rằng học sinh sẽ đạt được kết quả học tập tốt khi giáo viên giải thích kiến thức một cách đầy đủ, rõ ràng. Còn học sinh chỉ cần nghe, tập trung ghi nhớ đầy đủ kiến thức đó. Trong những năm gần đây, các nhà nghiên cúu giáo dục đã khẳng định: việc học của trẻ em sẽ đạt hiệu quả cao khi các em được tích cực tham gia vào quá trình học tập.

Tổ chức dạy học theo nhóm là hình thức dạy học mới đáp ứng việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm thay đổi lối dạy truyền thụ, tập cho học sinh có thói quen làm việc cộng đồng, là khuynh hướng giáo dục chung cho học sinh trên tồn thế giơiù.

Dạy học theo nhóm là hình thức giảng dạy đặt học sinh vào môi trường học tập tích cực, trong đó học sinh được tổ chức thành các nhóm một cách thích hợp. Trong nhóm, học sinh được khuyến khích thảo luận và hướng dẫn làm việc hợp tác với nhau.

Nhưng trong thực tế, việc dạy học nhóm hiện nay còn chưa mang lại hiệu quả cao, chưa phát huy được vai trò độc lập, sáng tạo trong học tập của từng học sinh.

Làm thế nào để nâng cao hiệu quả học nhóm là câu hỏi bản thân luôn suy nghĩ. Trên cơ sở tìm hiểu, học hỏi đồng nghiệp, bản thân đã thực hiện và có một vài kinh nghiệm về tổ chức cho học sinh học tập theo nhóm. Chúng tôi xin trình bày để được sự trao đổi, đóng góp của đồng nghiệp.

         II.Tình hình thực tế:

1/ Tình hình của lớp:

          Tổng số học sinh: 30 học sinh. Trong đó có 13 học sinh nữ.

2/ Những thuận lợi và khó khăn:

          a/ Thuận lợi:

Phần lớn được sự quan tâm của gia đình, chuẩn bị và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về phương tiện, điều kiện học tập.

Hầu hết các em đều được học qua lớp mẫu giáo, nên có một số nề nếp cơ bản trong học tập. Các em hồn nhiên, ngây thơ cho nên mọi hoạt động của các em rất tự nhiên, linh hoạt, luôn luôn thích thể hiện mình với môi trường xung quanh: bạn bè, thầy cô, người thân trong gia đình …

Khi tổ chức dạy học theo nhóm, học sinh có vẻ thích thú tham gia vì trong quá trình làm việc theo nhóm, các em được thay đổi vị trí chỗ ngồi, được nói chuyện, được đi lại, được “tự do” hơn trong giờ học.

          b/ Khó khăn:

Tuy rằng hiện nay, phụ huynh rất quan tâm đến việc học tập của con em mình nhưng với lứa tuổi của các em, không phải phụ huynh nào cũng hài lòng với sự phát triển của thể chất và tâm sinh lý của con em mình.

Việc phát triển tâm, sinh lý ở lứa tuổi các em còn chưa hồn thiện và không đồng đều:

+ Nói chung khả năng phát triển về ngôn ngữ của các em còn đơn giản, khả năng vận động còn chậm chạp, vụng về.

+ Tuy nhiên có học sinh vượt trội so với bạn, cũng có học sinh chậm chạp. Cá biệt, có một học sinh còn rụt rè trong giao tiếp trao đổi với bạn bè và những người xung quanh.

3/ Thực trạng việc tổ chức dạy học theo nhóm:

- Sự phát triển tâm sinh lý không đồng đều dẫn đến hiện tượng làm thay của các học sinh vượt trội. Những học sinh chậm phát triển hơn khó có điều kiện tham gia vào các hoạt động của nhóm như phát biểu, tranh luận … dễ trở thành “ hành khách” ngoan ngỗn để cho người khác “lái” đi nếu không có cách tổ chức phù hợp. Lúc này chỉ có một cá nhân làm việc: vừa phát biểu, vừa ghi biên bản, vừa đại diện nhóm trình bày kết quả …

- Do sức ép phải dạy học theo nhóm mới được coi là đổi mới phương pháp hay không xác định đúng mục tiêu của họat động, thực chất có những nội dung mà việc dạy học theo nhóm là không phù hợp, không kích thích học sinh phát huy tính tích cực chủ động trong học tập.. Việc tổ chức dạy học theo nhóm lúc này chỉ mang tính hình thức

- Do chưa có thói quen tự tổ chức làm việc, các em không thể lôi cuốn nhau cùng động não, sẽ có một số em không tham gia hoạt động cùng các bạn, ngồi im, không có ý kiến gì khi các bạn khác trong nhóm đưa ra ý tưởng, tình huống hay chấp vấn  để giải thích, kết luận vấn đề được giao.

     III.Giải pháp và cách thực hiện:

1/ Những cơ sở của việc dạy học theo nhóm

Quá trình dạy học trong nhà trường là sự thống nhất giữa nội dung, các phương pháp và các hình thức dạy học. Phương pháp dạy học là tổ hợp các cách thức hoạt động đồng bộ của giáo viên  và học sinh trong quá trình Dạy-Học. Phương pháp dạy học được tiến hành dưới sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên nhằm đạt được những mục tiêu học tập của học sinh.

Hoạt động nhóm cho phép học sinh diễn đạt những ý tưởng, những khám phá của mình, giúp các em mở rộng suy nghĩ và thực hành các kĩ năng tư duy như so sánh, phân tích, tổng hợp, đánh giá… Đây là một trong những hình thức thực hiện tốt việc dạy học, phát huy tính tích cực và nâng cao trí tuệ của học sinh.

Dạy học theo nhóm là dạng tổ chức từng nhóm học sinh cùng giải quyết những nhiệm vụ học tập như nhau. Khi học nhóm, những hoạt động của cá nhân hợp tác thành hoạt động của nhóm. Ở đó, học sinh được hỏi han, trao đổi, thảo luận với nhau và ý riêng của mỗi người sẽ được hồn chỉnh hơn dưới sự giúp đỡ của bạn bè và sự chỉ dẫn của giáo viên.

Dạy học theo nhóm là khuynh hướng dạy học thông qua giao tiếp giúp học sinh hoạt động độc lập theo sự tổ chức của giáo viên, rèn khả năng thích ứng cho học sinh, học sinh được rèn luyện cách sử dụng ngôn ngữ trong khi trình bày, diễn đạt. Với hình thức dạy học theo nhóm, học sinh được hấp dẫn, lôi cuốn vào các hoạt động, thu lượng kiến thức bằng chính khả năng của mình với sự giúp đỡ, hướng dẫn của giáo viên.

          2/ Các giải pháp

- Lựa chọn nội dung học nhóm vừa sức, phù hợp tâm sinh lý: Chỉ nên chọn những nội dung phù hợp với vốn sống để học sinh có thể trao đổi, bổ sung kiến thức - kỹ năng cho nhau hoặc những những kiến thức - kỹ năng mới cần khám phá bằng nhiều cách, nhiều đáp án ở mức độ phù hợp lứa tuổi. VD: …

Với nội dung như thế, mỗi học sinh có thể có cách tiếp cận riêng, không trùng lặp và có thể đều không sai để kích thích học sinh tham gia một cách tích cực hơn.

VD: Ở môn Tự nhiên & Xã hội ( khoa học, lịch sử & địa lí ) Môn khoa học gồm có 3 chủ đề : Con người và sức khỏe, Vật chất và năng lượng, Thực vật và động vật . Học sinh tìm hiểu qua tranh ảnh và qua thí nghiệm từ đó tạo cơ hội cho các em trao đổi đưa ra các dự đốn, trình bày cùng nhau thảo luận, giải thích kết quả qua quan sát được

( VD : Bài 45 – Aùnh sáng  để HS phân biệt được các vật tự phát sáng và các vật được chiếu sáng . Cách tiến hành HS thảo luận bằng quan sát hình 1, 2 trang 90 SGK vật nào tự phát sáng, vật nào được chiếu sáng? – Hoặc liên hệ thực tế cuộc sống dựa vào kinh nghiệm sẳnõ có của mỗi cá nhân để cùng nhau thảo luận, trao đổi, vấn đáp với nhau rút ra kết luận. Từ đó các em có một vốn sống trong thực tế và lòng tự tin qua kết luận của GV, cũng gây sự ham thích trong học tập và tích cực trong thảo luận và phát biểu .

Giáo viên thường sợ học sinh chưa hiểu, không làm được nên cố gắng giảng giải, hướng dẫn “bằng nhiều cách khác nhau” nhưng do khả năng phát triển về ngôn ngữ của các em còn đơn giản, khả năng vận động còn chậm chạp vụng về nên học sinh thường “rối” với sự giảng giải, hướng dẫn “bằng nhiều cách khác nhau” từ những điểm đó HS rút kinh nghiệm để sửa chữa lần sau cũng tạo cho học sinh mạnh dạn sử dụng ngôn ngữ nói trước mọi người.

Kiểm tra xem từng nhóm, từng học sinh đã hiểu được nhiệm vụ của mình chưa, hiểu tới mức độ nào GV giúp đỡ, hổ trợ những nhóm đó để các em hồn thành bài báo cáo .

- Khuyến khích học sinh phát biểu: Học sinh cấp 1 vốn hồn nhiên, ngây thơ cho nên mọi hoạt động của các em rất tự nhiên, linh hoạt, luôn luôn thích thể hiện ý tưởng của mình với môi trường xung quanh: bạn bè, thầy cô, người thân trong gia đình, …  nhưng chưa biết tự tổ chức để mọi thành viên trong nhóm đều có thể phát biểu trao đổi thông tin. Giáo viên cần xây dựng các nhân tố biết tổ chức, điều động họat động của nhóm, xây dựng nề nếp họat động nhóm.

Các nhân tố biết mời  các thành viên tham gia phát biểu, thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu … Tổng hợp, nhận xét, đánh giá kết quả làm việc của nhóm, của các thành viên.

VD: Giáo viên cần hướng dẫn tổ chức cho học sinh tự điều khiển hoạt động của nhóm bằng cách lúc đầu đứng bên cạnh học sinh nhắc nhở lần lượt từng thao tác. Đến những lần hoạt động nhóm kế tiếp học sinh sẽ dần dần quen làm việc và giáo viên luôn chú ý, phân công luân phiên học sinh làm nhóm trưởng, có thể lần 1, lần 2 học sinh còn vấp váp nhưng cứ nhiều lần thực hiện như vậy, bản thân học sinh sẽ tự hồn chỉnh hơn.

Trong khi học sinh hoạt động nhóm, giáo viên cần quan sát tất cả các nhóm, phát hiện và hỗ trợ các nhóm có khó khăn, phát hiện các nhóm hoạt động chưa hiệu quả để kịp thời uốn nắn, điều chỉnh .

- Tách họat động thảo luận trao đổi, bổ sung thông tin và họat động đánh giá mức độ chiếm lĩnh tích cực của cá nhân nhằm kích thích sự tập trung của học sinh:

+   Bước 1: Dành thời gian thảo luận, trao đổi, bổ sung thông tin hay luyện tập một nhiệm vụ theo nhóm trong một thời gian thích ứng.

+  Tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả học sinh dưới nhiều hinh thức:

          Tổ chức thu họach cho từng cá nhân sau họat động theo nhóm.

VD: Môn đạo đức sau khi các nhóm hoạt động thảo luận về sự nhận biết theo vốn hiểu biết của học sinh giáo viên có thể kiểm tra học sinh bằng cách yêu cầu cả lớp dùng thẻ xanh - đỏ để làm bài trắc nghiệm

Thi đua giữa các nhóm, thi đua giữa các cá nhân trong nhóm nhằm khuyến khích động viên học sinh, tác động đến từng học sinh, tránh hiện tượng có học sinh đứng ngồi  cuộc.

VD Môn tốn: Cuối tiết bài phân số và phép chia số tự nhiên” giáo viên có thể tổ chức cho 3 nhóm học sinh lên bảng thi đua điền kết quả vào yêu cầu phép tính :   

( yêu cầu các em làm theo yêu cầu của giáo viên )

+ Phân số nào bé lơn 1 ?

+ Phân số nào bằng 1 ?

+ Phân số nào lớn lơn 1 ?                            

Nhóm nào điền đúng nhanh nhất sẽ thắng cuộc.

- Việc làm này giúp học sinh tập trung thu nhận, tích cực chiếm lĩnh, tích lũy thông tin cho mình vừa thể hiện cá tính muốn nổi trội trong hoạt động nhóm một cách tự giác,

- Chia nhóm hợp lý: Trong dạy học nhóm, chia nhóm là một khâu quan trọng trong tổ chức dạy học. Để thực hiện một tiết học có thực hiện hình thức chia nhóm, giáo viên bắt đầu bằng cách chia lớp thành các nhóm nhỏ. Giáo viên cần lưu ý chọn cách chia nhóm thế nào để đáp ứng yêu cầu của tiết dạy và phù hợp với điều kiện cụ thể của lớp học.

Gọi làm nhóm thì số lượng thành viên trong nhóm thường gồm từ 2 - 6 em. Một nhóm không nên quá 6 học sinh vì nếu đông, khó có thể làm cho các em cùng tham gia vào hoạt động học tập.

Các nhóm lớn từ 5 - 6 học sinh thường tạo cho thành viên của nhóm niềm tin lớn về kết quả làm việc của nhóm vì nhóm đông, có nhiều khả năng tìm ra câu trả lời đúng.

Các nhóm nhỏ từ 2 - 4 học sinh thường có nhiều hoạt động hơn, giáo viên quản lý nhóm dễ dàng hơn.

Giáo viên cần có thái độ kiên nhẫn thân thiện với các em nhằm thách thức sự động não của học sinh tạo không khí thoải mái, động viên các em hoạt động tích cực hơn.

          Cần xác định thời gian hoạt động cụ thể. Chỉ nên dành khoảng 5 - 7 phút cho một hoạt động.

- Chuẩn bị tốt đồ dùng dạy và học, đặc biệt là các phương tiện có liên quan đến hoạt động nhóm như giấy khổ to, băng dính, bút dạ… ..

VD : trong tiếng việt cũng giúp cho giáo viên nhận biết được học sinh thực hiện  hồn thành hay không hồn thành tốt theo yêu cầu đề ra .

           - Học sinh thực hiện kiểm tra bài Tập làm văn và viết chính tả đầu năm để giáo viên nắm được trình độ, kĩ năng nói, viết về vốn tiếng việt của từng em.

           - Qua tiết Tập đọc giáo viên nắm được kĩ năng phát triển lời nói khi đọc cũng như khi trả lời câu hỏi tìm hiểu bài.

            - Phân nhóm học tập theo từng đối tượng học sinh:

                     + Nhóm từ chối nhiệm vụ không nói được.

                     + Nhóm nói được với các mức độ giỏi, khá, trung bình.

           - Cho kết hợp nhóm nói giỏi với không nói được. Nhóm nói khá với trung bình.

          Tập quan sát có hệ thống các yêu cầu của đề bài theo dàn bài chung của từng thể loại.( ở những tiết tập làm văn niêu tả )

           - Học sinh phải được tự làm việc, tự quan sát, tự ghi chép là chính, nhất là quan sát tại hiện trường, quan sát các vật thật. Giáo viên có nhiệm vụ giúp các em hệ thống lại các ý đã quan sát để lập thành dàn bài chi tiết đạt yêu cầu

          - Ở phần thân bài tôi thường phân nhóm 4 cho các em thảo luận theo dàn ý chung nối tiếp, logic nhau theo dạng tiếp sức như sau:

                    + Phân bao quát (1 em)

                    + Phân chi tiết (2 em)

                    + Hoạt động liên quan (1 em)

          *VD: Kiểu bài tả đồ vật: “Tả chiếc cặp sách”.

   Yêu cầu thảo luận phần thân bài như sau:

                    + HS1: Tả bao quát hình dáng, kích thước, màu sắc, chất liệu cặp ?

                    + HS2: Tả bên ngồi cặp gồm: mặt cặp, nắp cặp, quai đeo, ổ khố.

                    + HS3: Tả bên trong cặp có mấy ngăn? Mỗi ngăn đựng gì?

                   + HS4: Nêu ích lợi chiếc cặp?

          Sau khi thảo luận xong 1 nhóm học sinh trình bày như sau:

                    + HS1: Cặp hình chữ nhật, làm bằng vải giả da. Dài hơn hai gang tay, rộng khoảng một gang rưỡi. Có nhiều màu rất đẹp.

                    + HS2: Ở phía trên cặp có quai xách thật êm tay. Sau lưng là hai quai đeo. Hai ổ khóa bằng sắt mỗi khi đóng hoặc mở nghe tiếng “Tách” rất vui tai . Ngồi mặt cặp có in hình chú chuột Mickey rất đẹp.

                    + HS3: Phía trong có ba ngăn. Ngăn lớn em đựng sách vở, ngăn thứ hai đựng bảng con, áo đi mưa. Ngăn thứ ba nhỏ nhất đựng chứa bút, thước và các đồ dùng linh tinh khác.

                    + HS4: Cặp giúp em đựng sách vở không bị rơi rớt hoặc mưa ướt.

          Tóm lại : Trên đây là một số ví dụ tiêu biểu về phương pháp học nhóm . Nhìn chung phương pháp học nhóm nó chiếm lĩnh tồn bộ chương trình hoc của học sinh tiểu học chúng tạo sự đồn kết thân mật với bạn bè trong trao đổi và nhận xết, thân thiện gần gũi với giáo viên lúc báo cáo kết quả .

IV.      Kết quả:

Khi mang các giải pháp trên áp dụng tổ chức cho học sinh trong lớp học nhóm, tôi còn gặp nhiều khó khăn và lúng túng nhưng từng bước các em đã biết và quen dần với việc học nhóm, ham thích trong hoạt động nhóm. Nhiều em đầu năm vốn nhút nhát thụ động, nay phần nào được phát huy vai trò, trách nhiệm của mình đã linh hoạt hơn, hăng hái hẳn lên, đã có thể diễn đạt suy nghĩ, ý kiến của mình trong một chừng mực nhất định. Trong lớp, học sinh biết đồn kết giúp đỡ , hỗ trợ cho nhau với tinh thần cùng thi đua học tập. Lớp học sinh động hơn vì tất cả học sinh đều phải làm việc.

           Qua 2 năm học từ 2008–2009 và 2009–2010 tôi thấy kết quả đạt được như sau:

- Học sinh dạn dĩ tự tin hơn trước đám đông.

- Lời nói to, rõ, trôi chảy, mạch lạc.

- Nói từng ý ngắn dẫn đến nói đoạn dài 1 cách có hệ thống.

- Học sinh có thể diễn đạt được rõ ràng ý mình muốn nói.

- Nâng được chất lượng nói và rèn tốt kĩ năng nói trong học tập đạt kết quả cao.

 

 

            G

             K

            TB

  Cuối năm 2008 - 2009

    15 – 53,6%

     10 – 35,7%

      3 – 10,7%

  Đầu kì II: 2009 - 2010

    12 – 40%

     14 – 46,7%

      4 – 13,3%

   

           Tỉ lệ học sinh tham gia hoạt động nói như sau:

           - 5% học sinh không nói được tròn ý.

           - 95% học sinh nói được với các mức độ như sau:

                    + 58% học sinh nói đúng, phát âm rõ, mạch lạc, không lệ thuộc khuôn mẫu.

                    + 12% học sinh nói tốt, đủ ý, dạn dĩ nhưng đôi khi dùng từ sai hoặc thiếu từ nói. Câu văn liệt kê nhiều.

                   + 6% học sinh nói còn thiếu ý.

                   + Đặc biệt 19% học sinh nói trên cơ sở hiểu biết cao hơn, ý sáng tạo phong phú. Dùng nhiều câu hỏi lửng, câu cảm trong chấp vấn, gợi mở làm cho tiết học sinh động, hấp dẫn người nghe.

V. Nguyên nhân thành công:

          - Xác định được mục tiêu dạy học theo phương pháp mới, lấy học sinh làm trung tâm.Giáo viên phải đóng đúng vai trò người tổ chức cho học sinh hoạt động

          - Xác định đúng mục đích giờ học tập làøm phát triển năng lực nói cho học sinh.

          - Có tinh thần tách nhiệm cao vì sự nghiệp giáo dục tồn diện trẻ, có lòng tận tụy, yêu thương học sinh. Nghiên cứu bài dạy, chuẩn bị chu đáo các hoạt động dạy học cũng như các dụng cụ trực quan hỗ trợ cho tiết học đạt kết quả cao.

          - Kiên trì, chịu khó sửa sai cho từng đối tượng học sinh, nhất là học sinh yếu.

          - Rèn kĩ năng nói trong mọi nơi, mọi lúc, mọi tiết học.

          - Động viên, khen ngợi kịp thời các đối tượng học sinh yếu dù là tiến bộ nhỏ nhất. Không áp đặt, không chê bai khi học sinh nói sai, nói chậm.

VI. Bài học kinh nghiệm:

           - Tạo không khí tranh luận sôi nổi trong giờ học.

           - Giờ học đã kích thích cho học sinh muốn nói, tạo điều kiện cho học sinh nói nhiều.

           - Từ cơ sở nói được, nói đúng dần tiến tới nói hay cả về nội dung lẫn hình thức.

           - Học sinh chiếm lĩnh được tri thức qua thực hành tập nói.

           - Phải có sự đầu tư trong từng môn, từng bài cụ thể, điều chỉnh, bổ sung hệ thống câu hỏi gợi mở, dẫn dắt hợp lý giúp học sinh tham gia thảo luận.

          - Sáng kiến này áp dụng được trong tất cả các môn, các tiết trong các khối lớp ở trường Tiểu học.

VII.Kết luận:

Tổ chức dạy học theo nhóm là một hình thức dạy học tạo sự thân thiện giữa thầy và trò, tạo sự hứng thú trong học tập và tích cực . Đó là một trong những hình thức thực hiện tốt việc dạy học, phát huy tính tích cực của học sinh. Đây chính là hoạt động giúp các em lĩnh hội, khám phá kiến thức mới một cách tốt nhất.

 Còn rèn tốt kĩ năng nói cho học sinh để con em chúng ta muốn nói, được nói, biết nói đúng, nói hay và yêu tiếng mẹ đẻ của mình khi giao tiếp với mọi người xung quanh, biết cách xưng hô với mọi tầng lớp trong xã hội và tự nhiên khi trao đổi hay giao tiếp .

 

                                Nhơn Mỹ, ngày  05  tháng 02  năm  2010 .

                                                   Người viết

 

 

 

                                             Nguyễn Phú Quốc


Nhắn tin cho tác giả
Nguyễn Phú Quốc @ 17:49 29/11/2011
Số lượt xem: 546
Số lượt thích: 0 người
 
Gửi ý kiến